कांद्याचे दर घसरण्यामागील कारणे आणि बाजारावरील परिणाम
महाराष्ट्रासह देशातील प्रमुख बाजारांमध्ये कांद्याचे दर मोठ्या प्रमाणात घसरले आहेत. नाशिकच्या लासलगाव APMC मध्ये अनेक वेळा कांद्याचे घाऊक दर उत्पादन खर्चापेक्षाही खाली गेले आहेत. सध्या बाजारात कांद्याचा पुरवठा जास्त आणि मागणी तुलनेने कमी असल्याने शेतकऱ्यांना मोठ्या आर्थिक संकटाला सामोरे जावे लागत आहे. कांद्याचे दर घसरण्याचे मुख्य कारण म्हणजे यंदाचे विक्रमी उत्पादन. महाराष्ट्र, कर्नाटक, मध्य प्रदेश आणि आंध्र प्रदेश या राज्यांत मोठ्या प्रमाणात लागवड झाल्याने बाजारात कांद्याची आवक वाढली आहे. अनेक बाजार समित्यांमध्ये दररोज मोठ्या प्रमाणात कांदा येत असल्याने पुरवठ्याचा दबाव निर्माण झाला आहे दुसरे महत्त्वाचे कारण म्हणजे निर्यात मागणी कमी होणे. मागील काही काळात केंद्र सरकारने निर्यात शुल्क, किमान निर्यात किंमत (MEP) आणि काही काळ निर्यातबंदी यांसारखे निर्णय घेतल्यामुळे भारताचा जागतिक बाजारातील हिस्सा कमी झाला. बांगलादेश, श्रीलंका यांसारख्या देशांनी पाकिस्तान आणि चीनकडून कांदा खरेदी वाढवली. त्यामुळे भारतीय कांद्याला अपेक्षित निर्यात बाजार मिळाला नाही. याशिवाय NAFED आणि NCCF कडील बफर स्टॉक बाजारात विक्रीसाठी आणल्यानेही दरांवर दबाव वाढला. बाजारात आधीच जास्त पुरवठा असताना सरकारी साठा विक्री झाल्यामुळे व्यापाऱ्यांकडून खरेदी मंदावली. अवकाळी पाऊस आणि साठवण समस्याही महत्त्वाच्या ठरल्या आहेत. अनेक शेतकऱ्यांकडे आधुनिक साठवण सुविधा नसल्याने कांदा खराब होण्याचा धोका वाढतो. त्यामुळे शेतकरी कमी दरात कांदा विकण्यास मजबूर होतात.
पुढील सहा महिन्यांत कांदा बाजाराचा संभाव्य ट्रेंड
पुढील ६ महिन्यांचा कांदा बाजार अंदाज पुढील दोन ते तीन महिन्यांत कांद्याचे दर दबावाखाली राहण्याची शक्यता आहे. कारण उन्हाळी कांद्याचा पुरवठा बाजारात मोठ्या प्रमाणात येणार आहे. जर निर्यात वाढली नाही तर जून-जुलैपर्यंत दर कमीच राहू शकतात. सध्या अनेक बाजारांमध्ये दर ₹700 ते ₹1400 प्रति क्विंटल दरम्यान आहेत, जे उत्पादन खर्चापेक्षा कमी आहेत. मात्र ऑगस्टनंतर परिस्थितीत काही प्रमाणात सुधारणा होण्याची शक्यता आहे. यामागील प्रमुख कारणे: • साठवलेल्या कांद्याचे नुकसान वाढणे • बाजारातील उपलब्धता कमी होणे • निर्यात धोरणात सवलत मिळण्याची शक्यता • पावसामुळे नवीन पिकांचा पुरवठा कमी होणे जर मान्सून अनियमित राहिला किंवा खरीप कांद्याची लागवड कमी झाली, तर सप्टेंबर-ऑक्टोबरपासून कांद्याच्या दरात वाढ होऊ शकते. तज्ज्ञांच्या मते पुढील सहा महिन्यांत: • कमी दर्जाचा कांदा ₹800–₹1500 प्रति क्विंटल • चांगल्या दर्जाचा कांदा ₹1800–₹2500 प्रति क्विंटल या दरम्यान राहू शकतो. जर निर्यात वाढली आणि सरकारने बाजार हस्तक्षेप कमी केला, तर दर आणखी मजबूत होऊ शकतात. पण उत्पादन जास्त आणि मागणी कमी राहिली तर बाजारात मोठी तेजी येण्याची शक्यता सध्या कमी दिसते.