कच्च्या तेलाच्या दरवाढीमुळे कृषी इनपुट खर्चात वाढ
पुढील तीन महिन्यांचे चित्र जागतिक बाजारात कच्च्या तेलाच्या किंमतींमध्ये सातत्याने चढ-उतार सुरू आहेत. मध्यपूर्वेतील तणाव, पुरवठा साखळीतील अडथळे आणि वाहतूक खर्च वाढल्यामुळे तेलाचे दर उच्च पातळीवर टिकून आहेत. आशियाई विकास बँकेच्या (ADB) अंदाजानुसार 2026 मध्ये कच्च्या तेलाचे दर दीर्घकाळ उच्च राहू शकतात. याचा थेट परिणाम भारतातील शेतीसाठी लागणाऱ्या इनपुट खर्चावर होत आहे. विशेषतः खत, डिझेल, कीटकनाशके, प्लास्टिक पाइप, सिंचन साहित्य आणि वाहतूक खर्च वाढण्याची शक्यता आहे. कोणत्या कृषी इनपुटवर सर्वाधिक परिणाम? 1. खतांचे दर वाढण्याची शक्यता युरिया, डीएपी आणि पोटॅश या खतांच्या उत्पादनासाठी नैसर्गिक वायू आणि ऊर्जा मोठ्या प्रमाणात लागते. कच्च्या तेलाच्या दरवाढीमुळे अमोनिया आणि गॅसचे दर वाढले असून खत उद्योगावर ताण वाढला आहे. अनेक आंतरराष्ट्रीय अहवालांनुसार भारतातील खत आयात खर्चात वाढ होत आहे. विशेषतः: • डीएपी आणि कॉम्प्लेक्स खतांचे दर वाढू शकतात • सरकार अनुदान वाढवून काही प्रमाणात दर नियंत्रणात ठेवण्याचा प्रयत्न करेल • मात्र बाजारात तात्पुरती टंचाई किंवा पुरवठा उशीर होऊ शकतो 2. डिझेल आणि वाहतूक खर्च वाढ शेतीमधील ट्रॅक्टर, पंपसेट, हार्वेस्टर आणि मालवाहतूक यासाठी डिझेल अत्यंत महत्त्वाचे आहे. कच्च्या तेलाचे दर वाढल्यास: • नांगरणी व मशागत खर्च वाढेल • सिंचन खर्च वाढेल • कृषी माल बाजारात पोहोचवण्याचा खर्च वाढेल यामुळे उत्पादन खर्चावर दबाव निर्माण होईल. (FAOHome) 3. कीटकनाशके आणि प्लास्टिक साहित्य महाग अनेक कृषी रसायने आणि प्लास्टिक उत्पादने पेट्रोकेमिकल्सवर आधारित असतात. त्यामुळे: • ड्रिप पाइप • मल्चिंग फिल्म • स्प्रे पंप साहित्य • पॅकेजिंग साहित्य यांच्या किंमतीत वाढ दिसू शकते.
खत, डिझेल आणि कृषी साहित्यावर होणारा परिणाम
पुढील तीन महिन्यांचा अंदाज (मे – जुलै 2026) 1. खरीप हंगामासाठी इनपुट खर्च वाढलेले राहतील खरीप पेरणीपूर्वी खतांची मागणी मोठ्या प्रमाणात वाढते. जागतिक पुरवठा साखळीतील तणाव कायम राहिल्यास: • डीएपी आणि पोटॅश खतांच्या किमतीत 5–15% वाढ होऊ शकते • काही भागात उपलब्धतेचा प्रश्न निर्माण होऊ शकतो 2. सरकारकडून हस्तक्षेप अपेक्षित भारत सरकार खत अनुदान वाढवून शेतकऱ्यांवरील भार कमी करण्याचा प्रयत्न करेल. सरकारी साठे उपलब्ध असल्याचे सांगितले जात असले तरी जागतिक परिस्थितीमुळे दबाव कायम राहू शकतो. 3. शेतकऱ्यांनी नियोजनाची गरज पुढील तीन महिन्यांत शेतकऱ्यांनी: • खतांची आगाऊ खरेदी करणे • संतुलित खत व्यवस्थापन करणे • सेंद्रिय व जैविक पर्यायांचा वापर वाढवणे • डिझेल बचतीसाठी सिंचन नियोजन करणे यावर भर देणे आवश्यक आहे.
निष्कर्ष
कच्च्या तेलाच्या दरवाढीचा शेतीवर थेट आणि अप्रत्यक्ष असा मोठा परिणाम होत आहे. पुढील तीन महिने कृषी इनपुट बाजारासाठी संवेदनशील राहण्याची शक्यता आहे. विशेषतः खरीप हंगामाच्या पार्श्वभूमीवर खत, डिझेल आणि वाहतूक खर्च वाढल्याने उत्पादन खर्चावर दबाव राहील. मात्र योग्य नियोजन, सरकारी हस्तक्षेप आणि संसाधनांचा कार्यक्षम वापर केल्यास शेतकरी या परिस्थितीचा प्रभाव काही प्रमाणात कमी करू शकतात.